বড়োলেণ্ড

 বড়োলেণ্ড :- আনুষ্ঠানিক নাম বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল ৰিজিয়ন (চমুকৈ বিটিআৰ), হৈছে অসমৰ এখন স্বায়ত্তশাসিত অঞ্চল। ভূটান আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পাদদেশত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উত্তৰ পাৰৰ অসমৰ চাৰিখন জিলাক লৈ বড়োলেণ্ড সৃষ্টি হৈছে। এই জিলা কেইখন হৈছে ক্ৰমে কোকৰাঝাৰ জিলা, বাক্সা জিলা, ওদালগুৰি জিলা, চিৰাং জিলা আৰু তামুলপুৰ জিলা। বড়ো আন্দোলনৰ ফলশ্ৰুতিত ২০০৩ চনত হোৱা বড়ো চুক্তিৰ ফলাফল হিচাপে বড়োলেণ্ড গঠন কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলটোৰ পৰিচালনা কৰে বড়োলেণ্ড ক্ষেত্ৰীয় পৰিষদ নামৰ এক নিৰ্বাচিত পৰিষদে। পূৰ্বতে অঞ্চলটোক বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল এৰিয়া ডিষ্ট্ৰিক্টছ বা বিটিএডি নামৰ জনা গৈছিল, পাছে বড়ো চুক্তি ২০২০ৰ পাছত ইয়াৰ পুনঃনামকৰণ কৰি বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল ৰিজিয়ন (অৰ্থাৎ বড়োলেণ্ড ক্ষেত্ৰীয় অঞ্চল) ৰখা হয়।অঞ্চলটোৰ মাটিকালি প্ৰায় ৮,০০০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ আৰু ইয়াৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক বাসিন্দা হৈছে বড়ো জনগোষ্ঠীৰ লোক।

ইতিহাস :-

ইতিহাস পৃথক বড়োলেণ্ডৰ দাবীৰে বড়ো আন্দোলন ১৯৬৭ চনৰ পৰাই চেগা-চোৰোকাকৈ চলি আছিল যদিও ১৯৮৭ চনতহে উপেন্দ্ৰনাথ ব্ৰহ্মৰ নেতৃত্বত ই জংগী ৰূপ লাভ কৰে। বড়োলেণ্ড গঠনৰ বাবে কৰা আন্দোলনটোক পাঁচটা ভাগত ভাগ কৰিব পাৰি।

প্ৰথম ভাগ (১৯৩৩-১৯৫২)

এইটো ভাগক ৰাজনৈতিক সচেতনতা আৰম্ভণিৰ যুগ বুলি জনা যায়। সদৌ অসম ট্ৰাইবেল লীগ, কছাৰী যুৱক সন্মিলন আদিৰ যোগেদি বড়ো সকলৰ পৰিচয়গত ৰাজনীতিৰ প্ৰথম ভেঁটিটো নিৰ্মাণ হৈছিল। এই ভাগটোতে ভূমি-জনজাতি (Plain Tribal)-সকলৰ কাৰণে পৃথক নিৰ্বাচনী ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত কৰি পাঁচখন আসন সংৰক্ষণৰ দাবী জনোৱা হৈছিল।

দ্বিতীয় ভাগ (১৯৫২-১৯৬৭)

এইটো ভাগৰ মূল প্ৰশ্ন আছিল ভাষা আৰু লিপিক লৈ উদ্ভৱ হোৱা সচেতনতা। ১৯৫২ চনত বড়ো সাহিত্য সভাৰ গঠন হৈছিল আৰু ইয়াৰ নেতৃত্বই সেইসময়ৰ অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী বিষ্ণুৰাম মেধিৰ হাতত এখন বড়ো মাধ্যমৰ বিদ্যালয় স্থাপন কৰিবলৈ দাবী পত্ৰ প্ৰদান কৰিছিল। ১৯৬৩ চনত বড়ো ভাষাক ইয়াৰ আধিপত্য থকা অঞ্চলত শিক্ষাৰ মাধ্যম হিচাপে মুকলি কৰি দিছিল।

তৃতীয় ভাগ (১৯৬৭-১৯৮৬)

এইটো ভাগ অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। ২৭ ফেব্ৰুৱাৰী, ১৯৬৭ চনত গঠন কৰা হৈছিল প্লেইন ট্ৰাইবেল কাউন্সিল অৱ আচাম নামৰ এটা সংগঠনৰ। ১৫ ফেব্ৰুৱাৰী, ১৯৬৭ চনত আনহাতে গঠিত হৈছিল অল বড়ো ষ্টুডেণ্টছ ইউনিয়ন বা চমুকৈ ABSU। এই সময়চোৱাতে তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী ইন্দিৰা গান্ধীৰ ৰাজ্য পুনৰগঠনৰ ঘোষণাৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায় আবছুয়ে ১৯৬৯ চনত স্বায়ত্তশাসনৰ স্বীকৃতিৰ দাবী জনায়। সেইদৰে এইচোৱা সময়তে অসমত অসম গণ সংগ্ৰাম পৰিষদৰ নেতৃত্বত আৰম্ভ হোৱা অসম আন্দোলনলৈ বড়ো সংগঠনসমূহে মুকলি সমৰ্থন আগবঢ়ায়। কিন্তু অসম চুক্তিয়ে বড়ো নেতৃত্বক সন্তুষ্ট কৰিব নোৱাৰিলে আৰু উত্তৰ-অসম আন্দোলনকালীন সময়ত বড়ো আন্দোলন অধিক তীব্ৰতৰ হৈ উঠে। 

চতুৰ্থ ভাগ (১৯৮৭-১৯৯২)

এই সময়চোৱাতে পৃথক ৰাজ্যৰ দাবী উত্থাপন হ'বলৈ আৰম্ভ কৰিলে। ১৯৮৭ চনৰ পৰা উপেন্দ্ৰনাথ ব্ৰহ্মৰ নেতৃত্বত আবছুয়ে বড়ো আন্দোলনটো নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে। "Divide Assam 50-50" শ্লোগানেৰে তেওঁলোকে পৃথক ৰাজ্যৰ দাবীটোক অধিক জংগী কৰি তুলিলে। সেই সময়চোৱাতে ৩ অক্টোবৰ, ১৯৮৬ চনত বড়োলেণ্ড চিকউৰিটি ফ'ৰ্চ বা চমুকৈ বিডিএচএফ নামৰ এটা সশস্ত্ৰ নৃগোষ্ঠীয় সংগঠন গঠন কৰা হয়।[7] ২০ ফেব্ৰুৱাৰী, ১৯৯৩ চনত অৱশেষত বড়ো চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰা হৈছিল আৰু বড়ো অটনমাছ কাউন্সিল গঠন কৰা হৈছিল। কিন্তু বড়ো চুক্তিয়ে বড়ো নেতৃত্বক আশাহত কৰি তুলিলে।

পঞ্চম ভাগ (১৯৯৩-২০০৩)

এই ভাগটোক উত্তৰ-বড়ো চুক্তিকালীন সময় হিচাপে চিহ্নিত কৰিব পাৰি। যিহেতু বড়ো চুক্তিয়ে বড়ো নেতৃত্বক সন্তুষ্ট কৰিব নোৱাৰিলে, ১৯৯৪ চনৰ পৰা বিডিএচএফ জংগী হৈ উঠে। পৰৱৰ্তী সময়ত এই বিডিএচএফ-য়েই নেচনেল ডেম'ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট অৱ বড়োলেণ্ড বা এনডিএফবি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। এই সময়চোৱাতে ১৯৯৫ চনত বিএলটি বা বড়ো লিবাৰেশ্যন টাইগাৰচ-য়েও আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ২০০৩ চনত পুনৰ বিএলটি আৰু কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ মাজত ৰাজ্য চৰকাৰৰ উপস্থিতিত বড়ো চুক্তি পুনৰ স্বাক্ষৰিত কৰা হয়। এই চুক্তি অনুসৰি বড়োলেণ্ডত বড়োলেণ্ড ক্ষেত্ৰীয় পৰিষদ বা বিটিচি গঠন কৰি ইয়াক সংবিধানৰ ষষ্ঠ অনুসূচীৰ অন্তৰ্ভুক্তি কৰা হয়। এতিয়াও এনডিএফবিৰ সংগ্ৰাম চলিয়েই আছে। তেওঁলোকৰ বিশ্বাস যে বিএলটিৰ নেতৃত্বই বড়ো জনসাধাৰণৰ আশা-আকাংক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাত ব্যৰ্থ হ'ল।

বড়োলেণ্ড অৱস্থাত বা ভৌগোলিক অৱস্থিতি:- 

বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল ৰিজিঅ’ন (BTR) বা বড়োলেণ্ডৰ ভৌগোলিক অৱস্থিতি আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ অতিশয় বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ। অসমৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত এই অঞ্চলটোৱে ৰাজ্যখনৰ এক বৃহৎ অংশ আগুৰি আছে। তলত ইয়াৰ ভৌগোলিক দিশসমূহ বিতংভাৱে আলোচনা কৰা হ’ল:

​১. অৱস্থান আৰু সীমা (Location and Boundaries)

​বড়োলেণ্ড অসমৰ উত্তৰ-পশ্চিম অংশত অৱস্থিত। ইয়াৰ সীমাৰ ভৌগোলিক গুৰুত্ব এনেধৰণৰ:

​উত্তৰে: ভূটান দেশ আৰু হিমালয়ৰ পাদদেশ।

​দক্ষিণে: ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী আৰু অসমৰ অন্যান্য জিলা (যেনে- বৰপেটা, নলবাৰী, কামৰূপ)।

​পূবে: শোণিতপুৰ আৰু বিশ্বনাথ জিলা।

​পশ্চিমে: পশ্চিমবঙ্গ ৰাজ্য আৰু ধুবুৰী জিলা।

​২. ভূ-প্ৰকৃতি (Topography)

​বড়োলেণ্ডৰ ভূ-প্ৰকৃতি মূলত সমতল আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ মিশ্ৰণ:

​তৰাই আৰু ভাবৰ অঞ্চল: ভূটান পাহাৰৰ ঠিক তলৰ অংশটো শিল আৰু বালিৰে ভৰা (যাক ভাবৰ বুলি কোৱা হয়)। ইয়াৰ ঠিক তলতে সেমেকা আৰু বৰষুণ বেছি হোৱা 'তৰাই' অঞ্চল অৱস্থিত।

​সমতল ভূমি: অঞ্চলটোৰ অধিকাংশ ঠাই অতি উৰ্বৰ সমতল ভূমি, যি কৃষি কাৰ্যৰ বাবে বিশেষভাৱে উপযোগী।

​৩. জলবায়ু (Climate)

​বড়োলেণ্ডত উপ-ক্ৰান্তীয় মৌচমী জলবায়ু বিৰাজ কৰে।

​গ্ৰীষ্মকালত ইয়াত যথেষ্ট গৰম আৰু অধিক বৰষুণ হয়। শীতকালত জলবায়ু যথেষ্ট শুষ্ক আৰু ঠাণ্ডা থাকে।

​পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে ইয়াত মেঘালয় বা নামনি অসমৰ অন্যান্য ঠাইতকৈ বৰষুণৰ পৰিমাণ কিছু বেছি।

​৪. নদ-নদী (Rivers)

​বড়োলেণ্ডৰ মাজেৰে অসংখ্য নদী বৈ গৈছে, যিবোৰ উত্তৰৰ ভূটান পাহাৰৰ পৰা ওলাই আহিছে আৰু দক্ষিণে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীত পৰিছে। প্ৰধান নদীসমূহ হ’ল:

​মানাহ (Manas): ই বড়োলেণ্ডৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ নদী।

​চম্পাৱতী (Champawati)

​আই (Aie River)

​গদাধৰ (Gadadhar)

​বেঁকী (Beki)

​ধনশিৰি (Dhansiri)

​৫. বনাঞ্চল আৰু জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য (Forest and Biodiversity)

​ভৌগোলিকভাৱে বড়োলেণ্ড জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ এক বিশাল ভঁৰাল।

​মানাহ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান: ই বড়োলেণ্ডৰ ভৌগোলিক গৌৰৱ। ই একেলগে এখন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ব্যাঘ্ৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আৰু UNESCO বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ।

​চক্ৰশিলা অভয়াৰণ্য: ইয়াত বিৰল প্ৰজাতিৰ সোণালী বান্দৰ (Golden Langur) পোৱা যায়।

​বড়োলেণ্ডৰ বনাঞ্চলসমূহত শাল গছৰ প্ৰাচুৰ্য অধিক। ইয়াৰ উপৰিও গঁড়, হাতী আৰু পখিলাৰ বহুতো বিৰল প্ৰজাতি ইয়াত সংৰক্ষিত হৈ আছে।

​৬. কৃষি আৰু ভূমিৰ ব্যৱহাৰ

​ইয়াত মাটিৰ গঠন মূলত পলসুৱা (Alluvial soil), যি ধান, মৰাপাট, সৰিয়হ আৰু গোমধান খেতিৰ বাবে অতি উত্তম।

​চাহ খেতিৰ বাবেও ইয়াৰ মাটি আৰু জলবায়ু অত্যন্ত উপযোগী হৈ পৰিছে।

বড়োলেণ্ড জনগাঁথনি 

​১. জনসংখ্যাৰ গঠন (Population Composition)

​বড়োলেণ্ডত বসবাস কৰা লোকসকলক প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত ভগাব পাৰি: জনজাতীয় আৰু অ-জনজাতীয়।

​বড়ো জনগোষ্ঠী: এই অঞ্চলৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু প্ৰধান খিলঞ্জীয়া জনগোষ্ঠী হ’ল বড়োসকল। তেওঁলোক মূলত ভূমিপুত্ৰ আৰু অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক তথা সাংস্কৃতিক প্ৰাণকেন্দ্ৰ।

​অন্যান্য জনজাতীয় লোক: বড়োসকলৰ উপৰিও ইয়াত ৰাভা, গাৰো, হাজং, দেউৰী আৰু তিৱা সম্প্ৰদায়ৰ লোকো কম-বেছি পৰিমাণে আছে।

​অ-জনজাতীয় গোষ্ঠী: বড়োলেণ্ডত কোচ-ৰাজবংশী, আদিবাসী (চাহ জনজাতীয়), অসমীয়া (সাধাৰণ), নেপালী আৰু সংখ্যালঘু মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ লোকো যথেষ্ট সংখ্যক আছে।

​২. ধৰ্মীয় গাঁথনি (Religious Composition)

​ধৰ্মৰ ফালৰ পৰা বড়োলেণ্ডত এক মিশ্ৰিত ছবি দেখা যায়:

​হিন্দু ধৰ্ম: জনসংখ্যাৰ এক বৃহৎ অংশ হিন্দু ধৰ্মৰ অনুসাৰী। বড়োসকলৰ পৰম্পৰাগত 'বাথৌ' ধৰ্মক হিন্দু ধৰ্মৰে এক বিশেষ ধাৰা বা সুকীয়া থলুৱা ধৰ্ম হিচাপে গণ্য কৰা হয়।

​খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম: বড়ো আৰু অন্যান্য জনজাতীয় লোকসকলৰ মাজত খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰো প্ৰসাৰ আছে। বিশেষকৈ শিক্ষা আৰু সমাজসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত খ্ৰীষ্টান মিছনেৰীসকলৰ ভূমিকা উল্লেখযোগ্য।

​ইছলাম ধৰ্ম: বি.টি.আৰ.ৰ সমতল অঞ্চলসমূহত সংখ্যালঘু মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকল বাস কৰে।

​৩. ভাষিক বিচিত্ৰতা (Linguistic Diversity)

​বড়োলেণ্ডত কেইবাটাও ভাষা প্ৰচলিত:

​বড়ো ভাষা: ই অঞ্চলটোৰ চৰকাৰী ভাষা আৰু শিক্ষাৰ অন্যতম মাধ্যম।

​অসমীয়া ভাষা: সংযোগকাৰী ভাষা (Link Language) হিচাপে অসমীয়া ভাষাৰ বহুল ব্যৱহাৰ হয়।

​অন্যান্য: বাংলা, নেপালী, চাওতালী আৰু হিন্দী ভাষা কোৱা লোকো ইয়াত পোৱা যায়।

​৪. জিলাভিত্তিক জনগাঁথনি (District-wise Demography)

​বড়োলেণ্ডৰ ৫ খন জিলাৰ জনগাঁথনি অলপ ভিন ভিন:

​কোকৰাঝাৰ: ইয়াত বড়ো আৰু কোচ-ৰাজবংশীসকলৰ সংখ্যা বেছি। লগতে সংখ্যালঘু লোকো আছে।

​বাক্সা আৰু তামুলপুৰ: ইয়াত বড়োৰ লগতে নেপালী আৰু আদিবাসী লোকৰ বসতি সঘন।

​ওদালগুৰি: ইয়াত আদিবাসী (চাহ জনজাতীয়) আৰু বড়োসকলৰ এক সন্তুলিত জনসংখ্যা দেখা যায়।

​৫. জনগাঁথনিৰ প্ৰত্যাহ্বান আৰু গুৰুত্ব

​ভূমিৰ অধিকাৰ: জনজাতীয় লোকসকলৰ ভূমি সুৰক্ষিত কৰিবলৈ ইয়াত 'ট্ৰাইবেল বেল্ট এণ্ড ব্লক'ৰ ব্যৱস্থা আছে।

​সম্প্ৰীতি: বিভিন্ন সময়ত গোষ্ঠীগত সংঘাত হৈছিল যদিও বৰ্তমান 'বড়ো' আৰু 'অ-বড়ো' লোকসকলৰ মাজত শান্তি আৰু উন্নয়নৰ স্বাৰ্থত একতা গঢ়ি উঠিছে।

অর্থনীতি:- 

বড়োলেণ্ডৰ অৰ্থনীতি প্ৰধানকৈ কৃষিনিৰ্ভৰ।

​কৃষি: ধান, মৰাপাট, সৰিয়হ আৰু তামোল-পানৰ খেতি ইয়াৰ প্ৰধান উৎস।

​ৰেচম শিল্প: বড়ো মহিলাসকল এৰী আৰু মুগা সূতা কটা তথা কাপোৰ বোৱাত পাকৈত। এৰী পলু পালন বড়োলেণ্ডৰ অৰ্থনীতিৰ এক শক্তিশালী ভেটি।

​পৰ্যটন: মানাহ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (UNESCO Heritage Site) এই অঞ্চলতে অৱস্থিত, যিয়ে পৰ্যটন উদ্যোগৰ জৰিয়তে অৰ্থনীতিত সহায় কৰে।

শিক্ষা:- 

বড়োলেণ্ড বৰ্তমান নামনি অসমৰ শিক্ষাৰ এক কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ পৰিছে।

​উচ্চ শিক্ষা: ইয়াত বড়োলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয় (Bodoland University), কোকৰাঝাৰ চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় আৰু কেন্দ্ৰীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান (CIT) ৰ দৰে আগশাৰীৰ শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান আছে।

​বড়ো ভাষাৰ ভূমিকা: বড়ো ভাষাক শিক্ষাৰ মাধ্যম হিচাপে স্বীকৃতি দিয়াৰ ফলত প্ৰাথমিক পৰ্যায়ৰ পৰাই শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ দ্ৰুত হৈছে। 

​

বড়োলেণ্ড সংস্কৃতি:- 

 বড়োলেণ্ডৰ সাংস্কৃতিক (Culture) দিশটো অতি চহকী আৰু বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ। বড়োসকলৰ নিজা পৰম্পৰা, কলা, সংগীত আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাসে অসমৰ সংস্কৃতিলৈ এক অনন্য মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছে। তলত ইয়াৰ বিভিন্ন দিশসমূহ বিতংভাৱে আলোচনা কৰা হ’ল:

​১. ধৰ্মীয় বিশ্বাস: বাথৌ (Bathou)

​বড়োসকলৰ পৰম্পৰাগত ধৰ্ম হ’ল 'বাথৌ'। ই প্ৰকৃতি পূজাৰ এক সুন্দৰ নিদৰ্শন।

​সিজু গছ: বাথৌ ধৰ্মত 'সিজু' গছক পৰমেশ্বৰ বা 'বৰাই বাথৌ'ৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ঘৰৰ চোতালৰ উত্তৰ-পূব কোণত পাঁচটা বাঁহৰ শলাৰে বেৰা দি সিজু গছ ৰোপণ কৰি পূজা কৰা হয়।

​পাঁচটা তত্ত্ব: বাথৌ শব্দৰ অৰ্থ হ’ল পাঁচটা গভীৰ তত্ত্ব— পৃথিৱী, জল, বায়ু, আকাশ আৰু অগ্নি।

​২. উৎসৱ-পাৰ্বন (Festivals)

​বড়ো সমাজত বহুতো উৎসৱ পালন কৰা হয়, যাৰ ভিতৰত দুটা প্ৰধান:

​বৈশাগু (Bwisagu): ই বড়োসকলৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় উৎসৱ, যিটো বসন্ত কালত (ব’হাগ বিহুৰ সমসাময়িক) পালন কৰা হয়। এই সময়ত গাভৰু আৰু ডেকাসকলে পৰম্পৰাগত সাজ-পাৰ পিন্ধি নাচ-গান কৰে।

​খেৰাই (Kherai): ই এক ধৰ্মীয় নৃত্য-ভিত্তিক পূজা। বাথৌ দেৱতাক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ এই পূজা কৰা হয়। ইয়াত 'দেওধনী' নৃত্য এক বিশেষ আকৰ্ষণ।

​৩. সংগীত আৰু নৃত্য (Music and Dance)

​বড়ো সংস্কৃতি নৃত্য-গীতৰ অবিহনে আধৰুৱা।

​বাগৰুম্বা (Bagurumba): এইটো বড়ো সমাজৰ আটাইতকৈ ধুনীয়া আৰু জগতবিখ্যাত লোকনৃত্য। হাত দুখন মেলি পখিলাৰ দৰে নাচি নাচি কৰা এই নৃত্যই প্ৰকৃতিৰ সৌন্দৰ্য প্ৰকাশ কৰে।

​বাদ্যযন্ত্ৰ: বড়ো সংগীতত ব্যৱহাৰ হোৱা মূল বাদ্যযন্ত্ৰসমূহ হ’ল— ছিফুং (দীঘল বাঁহী), খাম (ডাঙৰ ঢোল), জথা (তাল) আৰু ছেৰজা (বেহেলাৰ দৰে এক বাদ্য)।

​৪. সাজ-পাৰ (Traditional Attire)

​বড়ো মহিলাসকল কাপোৰ বোৱাত অতি নিপুণ। তেওঁলোকৰ সাজ-পাৰৰ ডিজাইনবোৰ প্ৰকৃতিৰ পৰা অনুপ্ৰাণিত।

​দখনা (Dokhona): এয়া বড়ো মহিলাৰ প্ৰধান পোছাক। ই বুকৰ পৰা ভৰিৰ সৰু গাঁঠিলৈকে পিন্ধা এক দীঘল কাপোৰ।

​জ্বমগ্ৰা (Jwmgra): এয়া কান্ধত লোৱা এখন সুন্দৰকৈ ফুল বছা চাদৰ।

​আৰনাই (Aronai): বড়ো সংস্কৃতিৰ এক অতি পবিত্ৰ বস্ত্ৰ। ই এক সৰু গামোচাৰ দৰে, যাক সন্মান যাচিবলৈ বা উৎসৱৰ সময়ত ডিঙিত লোৱা হয়। ইয়াৰ 'পাহাৰী নক্সা' (Hajow Agor) অতি জনপ্ৰিয়।

​৫. খাদ্য সংস্কৃতি (Cuisine)

​বড়োসকলৰ খাদ্য তালিকা অতি সোৱাদযুক্ত আৰু থলুৱা পদ্ধতিৰে প্ৰস্তুত কৰা হয়।

​অনলা (Ondla): চাউলৰ গুড়ি আৰু বাঁহ গাজৰ (খৰিচা) সৈতে বনোৱা এক বিশেষ ব্যঞ্জন।

​নাফাম (Napham): শুকুৱাই থোৱা মাছ গুড়ি কৰি পচন সাৰৰ দৰে প্ৰক্ৰিয়াৰে প্ৰস্তুত কৰা এবিধ খাদ্য।

​জৌ (Jou): চাউলৰ পৰা ঘৰুৱাভাৱে প্ৰস্তুত কৰা পৰম্পৰাগত পানীয়।

প্ৰশাসন:- 

 বড়োলেণ্ড ক্ষেত্ৰীয় পৰিষদ সংবিধানৰ ষষ্ঠ অনুসূচীৰ অন্তৰ্গত বড়োলেণ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয় কোকৰাঝাৰ জিলাত। বড়োলেণ্ড ক্ষেত্ৰীয় পৰিষদ (বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল কাউন্সিল, চমুকৈ বিটিচি)-এ এই অঞ্চলটো পৰিচালনা কৰে। প্ৰথম অৱস্থাত বিটিচিৰ সদস্যৰ সংখ্যা আছিল ৩০ জন। ষষ্ঠ অনুসূচীৰ ২(১) অনুচ্ছেদটোৰ সংশোধন কৰি বৰ্তমান ইয়াৰ সংখ্যা ৪৬ জনলৈকে বৃদ্ধি কৰা হৈছে। এই ৪৬ জনৰ ভিতৰত ৩০খন আসন অনুসূচীত জনজাতিৰ বাবে সংৰক্ষিত, ৫খন আসন অজনজাতিৰ বাবে সংৰক্ষিত কৰি থোৱা আছে, ৫খন আসন সকলোৰে বাবে মুকলি আৰু ৬খন আসন ৰাজ্যপালৰ দ্বাৰা মনোনীত। অৰ্থাৎ বিটিচিৰ মুঠ সদস্য সংখ্যাৰ ভিতৰৰ ৪০ জন নিৰ্বাচিত আৰু ৬ জন মনোনীত।

প্ৰতি পাঁচ বছৰৰ অন্তত নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হয়। অসম চৰকাৰৰ জাননী নং TAD/BTC/161/2003/6-ৰ অধীনত বিটিচিৰ হাতত ৪০টা বিষয়ত ক্ষমতা প্ৰদান কৰা হৈছে। কৃষি, পশুপালন, শিক্ষা, সংস্কৃতি, মীন পালন, বন আৰু পৰিৱেশ, জন্ম-মৃত্যুৰ পঞ্জীয়ন আদি কেতবোৰ অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয় বিষয় বিটিচিৰ ক্ষমতাৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে।

প্ৰশাসনীয় বিভাগ:- 

বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল ৰিজিঅ’ন (BTR) এক বিশেষ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়। ভাৰতীয় সংবিধানৰ ষষ্ঠ অনুসূচীৰ (Sixth Schedule) অধীনত ইয়াক স্বায়ত্তশাসন প্ৰদান কৰা হৈছে। তলত ইয়াৰ প্ৰশাসনিক বিভাগসমূহ দীঘলীয়াকৈ আলোচনা কৰা হ’ল:

​১. বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল কাউন্সিল (BTC)

​BTR-ৰ সৰ্বোচ্চ প্ৰশাসনিক সংস্থা হ’ল BTC। ইয়াৰ গঠন আৰু কাৰ্যৱলী এনেধৰণৰ:

​পৰিষদৰ গঠন: BTC-ত মুঠ ৪০ জন নিৰ্বাচিত সদস্য থাকে। ইয়াৰ উপৰিও অসমৰ ৰাজ্যপালে ৬ জন সদস্যক মনোনীত কৰিব পাৰে। গতিকে মুঠ সদস্য সংখ্যা হ’ল ৪৬ জন।

​কাৰ্যবাহী বিভাগ: পৰিষদৰ এজন মুখ্য কাৰ্যবাহী সদস্য (Chief Executive Member - CEM) থাকে, যিয়ে চৰকাৰৰ দৰে পৰিষদখন পৰিচালনা কৰে। তেওঁক সহায় কৰিবলৈ এজন উপ-মুখ্য কাৰ্যবাহী সদস্য আৰু কেইবাজনো কাৰ্যবাহী সদস্য (Executive Members) থাকে।

​সদৰ কাৰ্যালয়: বড়োলেণ্ডৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ বা ৰাজধানী হ’ল কোকৰাঝাৰ।

​২. জিলা প্ৰশাসন (District Administration)

​বড়োলেণ্ড বৰ্তমান ৫ খন জিলাত বিভক্ত। প্ৰতিখন জিলাৰ মুৰব্বী হ’ল এজন জিলা আয়ুক্ত (District Commissioner)। জিলাকেইখন হ’ল:

​কোকৰাঝাৰ (Kokrajhar)

​চিৰাং (Chirang)

​বাক্সা (Baksa)

​ওদালগুৰি (Udalguri)

​তামুলপুৰ (Tamulpur) (২০২২ চনত নতুনকৈ গঠন কৰা হয়)

​৩. বিভাগীয় দায়িত্ব (Administrative Departments)

​অসম চৰকাৰে BTC-ক প্ৰায় ৪০ টা বিভাগৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু প্ৰশাসনিক ক্ষমতা অৰ্পণ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য বিভাগসমূহ হ’ল:

​কৃষি আৰু পশুপালন: থলুৱা খেতিয়কৰ উন্নয়নৰ বাবে।

​শিক্ষা (প্ৰাথমিক আৰু মাধ্যমিক): বিদ্যালয়সমূহৰ পৰিচালনা আৰু নিযুক্তি।

​স্বাস্থ্য আৰু পৰিয়াল কল্যাণ: জিলা চিকিৎসালয় আৰু স্বাস্থ্য কেন্দ্ৰসমূহৰ তত্ত্বাৱধান।

​বন আৰু পৰিৱেশ: মানাহ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু অন্যান্য বনাঞ্চলৰ সুৰক্ষা।

​গ্ৰামোন্নয়ন আৰু পঞ্চায়ত: গাঁও অঞ্চলৰ আন্তঃগাঁথনি নিৰ্মাণ।

​ভূমি আৰু ৰাজহ: ভূমিৰ পট্টা আৰু সংৰক্ষণ (জনজাতীয় লোকৰ স্বাৰ্থত)।

​৪. মহকুমা আৰু ব্লক প্ৰশাসন

​প্ৰশাসনিক কাম-কাজ জনসাধাৰণৰ ওচৰ চপাই নিবলৈ জিলাসমূহক কেইবাটাও মহকুমা (Sub-divisions) আৰু উন্নয়ন খণ্ড (Development Blocks) ত ভাগ কৰা হৈছে।

​এই ব্লকসমূহৰ জৰিয়তে চৰকাৰী আঁচনিসমূহ (যেনে: MGNREGA, PMAY) ৰূপায়ণ কৰা হয়।

​৫. বিটিআৰ (BTR) চুক্তিৰ বিশেষ ব্যৱস্থা

​২০২০ চনৰ নতুন চুক্তি অনুসৰি বড়োলেণ্ডৰ প্ৰশাসনিক ক্ষমতা অধিক বৃদ্ধি কৰা হৈছে:

​বড়োলেণ্ড কল্যাপ পৰিষদ: BTR-ৰ বাহিৰত থকা বড়ো লোকসকলৰ উন্নয়নৰ বাবে সুকীয়া ব্যৱস্থা।

​ভাষাৰ স্থিতি: বড়ো ভাষাক অসমৰ সহযোগী চৰকাৰী ভাষা হিচাপে প্ৰশাসনিক কামত ব্যৱহাৰ কৰাৰ অনুমতি দিয়া হৈছে।